Tag Archives: archaizmy

Nieco tajemnicze OKOWY

Dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika okowa albo wyłącznie pluralnego okowy brzmi… albo oków, albo okowów.

SO PWN stawia sprawę jasno, ale wbrew uzusowi żąda wyłącznie formy oków:

okowy oków

Ciekawe objaśnienie dał M. Bańko:

„Inny słownik” nie opisuje słowa okowa, lecz okowy, gdyż współcześnie używa się go tylko w liczbie mnogiej. Dopóki funkcjonowała forma liczby pojedynczej, dopełniacz miał oczywiście regularną, bezkońcówkową formę oków, jak głowa – głów. Dziś, gdy używa się tylko liczby mnogiej, przewagę zyskała forma z końcówką -ów, jak warcaby – warcabów.

Ale czy rzeczywiście słowo okowa wyszło już z użycia? M. Malinowski słusznie zauważył, że forma okowów występowała już w XIX w.

Wyraz okowy (inaczej ‘łańcuchy, kajdany, pęta’) ma rodzaj gramatyczny niemęskoosobowy, taki sam jak (te) alkowy, (te) podkowy, tylko że w przeciwieństwie do nich nie występuje w liczbie pojedynczej. Sprawa z dopełniaczem istotnie nie jest taka jednoznaczna. Wprawdzie w słownikach ortograficznych znajdujemy wyłącznie formę (tych) oków, ale np. Słownik poprawnej polszczyzny PIW Stanisława Szobera (z 1961 r.) i Uniwersalny słownik języka polskiego PAN pod redakcją Stanisława Dubisza (z 2003 r.) stawiają sprawę inaczej − że można mówić oków albo okowów. Postaci okowów użył w „Ogniem i mieczem” Henryk Sienkiewicz: Idę Kozaków z waszych okowów uwolnić / By ich w tatarskie łyka skrępować! Muszę przyznać, że i mnie „lepiej brzmi” tych okowów. Forma ta powinna jak najszybciej trafić do nowych wydań słowników ortograficznych jako oboczna do (tych) oków.

Pewną intuicją do dalszych studiów może być decyzja autorów Słownika języka polskiego tzw. warszawskiego, którzy (t. 3, s. 745) uznali, że okowy ‚pęta żelazne, łańcuchy, kajdany; przen. jarzmo niewoli’ to — obok archaicznej formy pluralnej okowiny — forma rzeczownika rodzaju męskiego oków. Wśród przykładów brak jednak dopełniacza liczby mnogiej, który by był jeśli nie rozstrzygający, to istotny.

 

 

Dodaj komentarz

Filed under Uncategorized

kucmerka – ładne słowo

A co znaczy?

Chyba to coś  do jedzenia: http://dumanowski.natemat.pl/24515,kucmerka-i-popie-jajka-nauka-ze-starych-ksiazek-kucharskich.

Moze gatunek marchwi? Bo chyba nie lodyga skrzypu ani potocznik waskolistny.

PS. WordPress dzisiaj nie lubi polskich liter specyficznych.

 

Dodaj komentarz

Filed under język polski, leksyka, słowa dawne