Category Archives: fleksja

Bydgoszcz — nazwa rodzaju żeńskiego

Nie wiemy nieraz, że istnieje jakiś problem językowy, dopóki się on nie ujawni.

Słowniki poprawnościowe nie zamieszczają specjalnych przestróg, że jeśli np. Bydgoszcz jest rodzaju żeńskiego, to nie jest męskiego.

Aż tu nagle poseł Rostowski, który kandyduje z woj. kujawsko-pomorskiego do Parlamentu Europejskiego, widocznie nie będąc zakorzenionym w regionie/regionach, powiada:

— Pani dobrze wie, że w tym zakresie, cokolwiek bym nie zrobił, będzie źle. Bo jeżeli zamieszkam w Toruniu, będzie problem z Bydgoszczem. Jeżeli zamieszkam w Bydgoszczu, to kogoś obrażę w Toruniu.

(Źródło)

Niby z Bydgoszczą nie powinno być problemów, bo to duże miasto. Z mniejszymi ośrodkami lub innymi nazwami nikomu nie jest już łatwo.

Pruszcz i Wrzeszcz mają rodzaj męski. A Małogoszcz, pod którą to miejscowością rozegrała się bitwa podczas powstania styczniowego? A obiekt geograficzny o nazwie Błyszcz?

Jacek Rostowski mówi o „Bydgoszczu”.

1 komentarz

Filed under fleksja, język polski, nazwy własne

Kevin Spacey i odmiana jego nazwiska

Znany aktor ze Stanów Zjednoczonych, Kevin Spacey, występuje w reklamach banku działającego w Polsce.

I nagle nie wiemy, jak odmieniać jego nazwisko oraz nazwiska podobne do jego?

Wszystko zależy od tego, jak postanowimy wymówić jego nazwisko.

Do niedawna oczywiste było odczytywanie podstawiające pod angielskie litery polskie głoski. W ten sposób czytaliśmy:

Disney — [disnej], chociaż podobno to jest [ˈdɪzni]

Harvey (także jako imię) — [harvej]

i odmienialiśmy jak  np. dżokej, więc Disneya, Disneyowi, z Disneyem, o Disneyu.

Ale teraz nasz kontakt angielskim jest częstszy, dłuższy i skażony neoficką gorliwością, więc przeczytanie Spacey [spejsej] wydaje nam się żałosne. Utarła się wymowa [spejs-i], a to powoduje, że zaczynamy to nazwisko odmieniać jak imię Harry.

Maciej Samcik pisze, niepoprawnie używając apostrofu: „Czekam na reklamy ze Spacey’em” [zamiast: Spaceyem].

Wyborcza.biz zaś się waha, i albo nie odmienia nazwiska (można tak): „[…] Kevinowi Spacey, który od wtorku będzie zachęcał klientów […]”, albo odmienia go jak np. wyżej wspomnianego Harrye’go, to znaczy: „Chłopak zakłada konto, a widząc Spacey’ego obsługującego klientów przy stolikach w fartuszku […]”.

Łatwo powiedzieć: NIEPOPRAWNIE. Jednak zdaje mi się, że tu idzie jakaś systemowa zmiana, wynikająca z opisanego wyżej zwiększenia stopnia znajomości języka angielskiego i osłuchania z nim.

———————————————-

dopisek 4.10.2013:

Za to w druku wyglądało to zgodnie z normą, choć nie są to formy „opatrzone”:

fleksja-Spacey-Samcik-2013-10-03

Dodaj komentarz

Filed under fleksja, nazwiska, ortografia, zapożyczenia

O trudnościach w odmianie polskich nazwisk męskich

piszą na stronach Dziennika.

W formie takiej galeryjki do klikania — tutaj.

Po przeklikaniu się streszczam:

1. nazwiska męskie zakończone na -e, jak Krauze, Kolbe — odmieniać przymiotnikowo, znaczy: Krauzego, Kolbego;

2. dwuczłonowe nazwisko Korwin-Mikke — odmieniać tylko drugi człon jak w punkcie 1, tj. Korwin-Mikkego. Zdaje się, że najsławniejszy nosiciel tego nazwiska ma na ten temat inne zdanie, bo PKW rejestrowała komitet Janusza Korwin-Mikke;

3. Ziobro, Żyro — odmieniać jak woda; prawda, choć jakoś nieproste to skojarzenie;

4. celownik (komu?) nazwiska Jacyków to Jacykowowi;

5. za to w nazwisku Ścibor-Rylski mają się odmieniać oba człony (podobnie jak w punkcie 2 — brak uzasadnienia).

Kto lubi taką formę uczenia się, ma to, co lubi.

Dodaj komentarz

Filed under fleksja, nazwiska

Krzysztof Mądel — odmiana nazwiska

Huczą media o nakazie milczenia, który otrzymał podobno ojciec Krzysztof Mądel, jezuita, od swego przełożonego.

Tu oczywiście zastanowimy się jedynie, czy należy odmieniać jego nazwisko według wzoru: Mądla, Mądlowi, z Mądlem, o Mądlu (jak Wróbel, Mendel, Wedel), czy: Mądela, Mądelowi, z Mądelem (jak Ravel czy Lelewel).

Zdaje się, że nazwisko Mądel otwarte jest i na odmianę z -e-, i bez -e-. Praktyka jest różna: na przykład tu zachęcają do posłuchania o. Mądla.

W związku z tym warto sprawdzić, jakość źródeł, w których występuje. Jako pierwszą przyjąłbym stronę samego bohatera wydarzeń. W bibliografii konsekwentnie używał postaci nazwiska z -e-, np. pod red. Krzysztofa Mądela”.

Wydaje się, że w takim przypadku praktyka samego nosiciela nazwiska winna być wskazówką dla piszących o nim, o Krzysztofie Mądelu z Towarzystwa Jezusowego.

Dodaj komentarz

Filed under fleksja, język polski, Uncategorized

odmieniajmy imię i nazwisko nowego prezydenta Iranu

Jak on się nazywa?
Hassan Rouhani – podają media angielskojęzyczne.
Nasza jednak Wikipedia, stosując polską transkrypcję, dopuszcza również wersję imienia: Hasan [Hasan Rouhani (pers. حسن روحانی, trl. Ḩasan Rowḩāni].
Za to Polskie Radio, albo wiedząc jeszcze lepiej, albo się myląc, pisze: Hasan Rowhani.

Mając jednak przynajmniej pewność co do zakończeń imienia i nazwiska, proponuję odmianę:

Mianownik — Hasan Rouhani
Dopełniacz — Hasana Rouhaniego
Celownik — Hasanowi Rouhaniemu
Biernik – Hasana Rouhaniego
Narzędnik — Hasanem Rouhanim
Miejscownik — Hasanie Rouhanim

Dodaj komentarz

Filed under fleksja

Na powitanie: „z oków” czy „z okowów”?

Piotr Zaremba w dzisiejszym „Uważam Rze” (23-29.07.2012, nr 30, s. 45) pisze o ludziach potencjalnie wyzwolonych z oków katolickich rytuałów.

Zdaje się, że duża część z nas mówi i pisze: z okowów.

Mądrzy ludzie sugerują (zob.), żeby tę formę uznać za poprawną. Popieram. Wszak pisali tak znamienici pisarze, także XX-wieczni. Nb. święto św. Piotra w Okowach bodaj 1 sierpnia.

Tenże P. Zaremba na tejże stronie: „jeśli by wziąć […]”. Nie popieram (do czasu ogólniejszej reformy pisowni).

Dodaj komentarz

Filed under fleksja, język polski, ortografia